‘Kun je er chocola van maken?’ Wilco Veldhorst (53) lijkt zich direct na het gesprek te realiseren hoe veel hij verteld heeft. En vooral: hoe veel kanten de conversatie is opgegaan. De als kennismaking bedoelde ontmoeting, kreeg al snel een politiek tintje. Zoals over 5 mei, waarvan de FNV geen – zoals nu – vijfjaarlijkse, maar jaarlijkse vrije dag wil maken.
Is dat echt zo belangrijk?
‘Er wordt altijd geroepen: dit nooit meer, als het over de Tweede Wereldoorlog gaat. Maar als je ziet welke kant de samenleving nu opgaat… dan moeten we maar eens beseffen dat Bevrijdingsdag een heel belangrijke feestdag is. Belangrijker dan we ’m hebben gemaakt in Nederland. We vieren dan dat we in een democratische rechtsstaat leven. Maar democratie en rechtsstaat staan overal onder druk: Amerika, Polen, Hongarije, Slowakije. En in Nederland is dat eigenlijk ook gewoon zo. We leven in een raar tijdsgewricht waarin politici dingen roepen, waarvan ik denk: je hebt volgens mij niet eens in de gaten dat je hiermee een dynamiek oproept die heel eng is. We kennen in Nederland een scheiding der machten. Als de rechter zegt dat dingen niet kloppen, betekent dat dat je geen goede wetgeving gemaakt hebt. Dan moet je als politicus kritischer naar jezelf kijken in plaats van op de stoel van de rechter gaan zitten.’
De regeringspartijen PVV en BBB zijn behoorlijk populair onder bouwvakkers.
‘FNV geeft geen stemadvies. Toch heb ik in een zaaltje, waarin mensen tegen me zeiden “jullie moeten eens wat doen tegen de versoepeling van het ontslagrecht”, gezegd: moet je maar anders stemmen. Jij wil Zwarte Piet, dan krijg je de zak erbij. Zo simpel is het. Mensen stinken in goedkope politieke praatjes, maar realiseren zich niet dat daar consequenties aan vastzitten. Bestaanszekerheid, ook zoiets; dat was een belangrijke verkiezingsslogan, maar er is niks aan gedaan. Of woonruimte vinden: een serieus probleem voor veel mensen. De bouw kent een grote groep mensen die verliezer is van de samenleving die we hebben gecreëerd.’
En die hebben allemaal op de verkeerde partijen gestemd?
‘Ze zijn teleurgesteld in wat een grote groep politieke partijen voor hen gedaan heeft. Of beter: heeft nagelaten. Zoals de Partij van de Arbeid, waarvan ik zelf lid ben. We maken ons druk om de verkeerde dingen. Kiezers zijn helemaal niet bezig met allerlei regenboogtoestanden – die echt wel belangrijk zijn – maar hebben problemen met elke maand rondkomen. Dáár moet je je druk over maken.’
Heeft de vakbond wat dat betreft momentum?
‘Als je kijkt naar de enorme inflatie na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne; dat had je als werknemer niet zelf in salaris omgezet gekregen bij je werkgever. Dat lukt je simpelweg niet als individu. Maar mede dankzij de vakbonden, kende de cao voor schilders een automatische prijscompensatie. En een zwaarwerkregeling was er niet gekomen als FNV en CNV daar niet collectief actie op hadden gevoerd. Dat ga je als individu niet trekken.’
Toch wordt er weleens smalend over vakbonden gesproken, als iets uit een andere tijd.
‘Tsja, vast. Maar eerlijk gezegd denk ik dat wij een heel belangrijke rol spelen in de samenleving. Vanwege de verrechtsing, het steeds minder omkijken naar elkaar, de steeds groter wordende ik-mentaliteit.’
Je noemde al even de automatische prijscompensatie (apc), overeengekomen in de cao voor het schilders-, afwerkings-, vastgoedonderhouds- en glaszetbedrijf (SAVG) die eind dit jaar afloopt. Gaat FNV in de nieuwe onderhandelingen weer voor een apc?
‘Daar gaan we in elk geval op inzetten. Hij zit er nu in dus ik vraag me af waarom die eruit zou moeten. Het is sowieso een goed onderwerp om je op te onderscheiden als aantrekkelijke sector, want niet in elke sector is dit geregeld. Met een houding van schraalhans is keukenmeester red je het als werkgever op deze krappe arbeidsmarkt denk ik niet.’
Je bent geen onbekende in dit wereldje. Voor je de laatste tien jaar onder meer voorzitter was van de Internationale Vakbondsraad Rijn-IJssel, werkte je tussen 2008 en 2014 al voor FNV Bouw. Hoe heb je de schildersbranche zien veranderen?
‘Je ziet een concentratie van grote schildersbedrijven – die vooral voor vastgoedjongens werken – en heel veel eenpitters, voornamelijk actief voor particulieren. De middelgrote bedrijven, met tien à twintig man in dienst, die ook voor particulieren werken, zijn wel zo’n beetje aan het verdwijnen.’
Wat betekent de grote hoeveelheid zelfstandigen zonder personeel – meer dan tachtig procent van de schildersbedrijven is een eenmanszaak – voor de vakbond?
‘De mediawereld is een mooi voorbeeld. Daarin werken heel veel zzp’ers. Zij kunnen moeilijk een vuist maken, omdat ze maar zelden lid zijn van de vakbond. Dat was tientallen jaren geleden heel anders. Mijn vader werkte bij de Apeldoornse Courant, onderdeel van Wegener. Iedereen die daar werkte was lid van de vakbond. Er was nooit arbeidsonrust. Ze hoefden maar te zeggen: we geven één dag de krant niet uit en dan had Wegener een probleem. Of neem de havens, waar volgens mij 95 procent van het personeel is aangesloten bij de bond: daar zijn de arbeidsvoorwaarden allemaal goed geregeld. Een Regeling voor Vervroegde Uittreding was daar ook heel snel beklonken. Gemiddeld genomen is tien procent van de Nederlandse werknemers lid van de vakbond. Als iemand tegen mij zegt “de vakbond moet dit of dat regelen”, is mijn eerste vraag altijd: ben je al lid? Heel vaak is het antwoord “nee”. Dan zeg ik: eerst lid worden, dan zeuren.’
En dan hebben ze in Wilco Veldhorst een man die voor hen met de messen tussen de tanden onderhandelt?
‘Als het nodig is wel, ja. Mijn credo: ik zoek geen ruzie, maar als je ruzie wil, kun je dat krijgen. En dan ben ik gewend om te winnen, haha. Met die hele grote bedrijven die de schilderssector – mede door private equity – steeds meer heeft, moet je natuurlijk heel anders praten dan met het mkb. Als je kijkt naar de winsten van aandeelhouders, zit je heel anders in je bedrijfsvoering dan wanneer je jezelf ziet als de pater familias binnen een familiebedrijf. Feit blijft dat ik meer kan bereiken met een sterke achterban. Het heeft niet zo veel zin dat ik als bestuurder alléén met een rode vlag bij de poort van werkgevers ga staan.’
Wat trekt je aan de bouw?
‘Het is een lekkere concrete sector met mensen van wie je weet wat je aan ze hebt. Lekker direct, niet te veel ergens overheen praten. In deze branche komen ook veel mensen terecht die het ooit lastig vonden om te leren of op school te zitten. Tegen hen zeg ik: in dit land is het niet van belang wie je bent, maar wie je kent. Iedereen heeft zijn kwaliteiten en capaciteiten. Ik kan geen huis schilderen, kan ik je vertellen. Van een vakman kun je niet verwachten dat hij op de hoogte is van alle wet- en regelgeving. Vaak vinden mensen dat ook veel te ingewikkeld en hebben ze er helemaal geen zin in. Qua onderhandelingspositie wordt het dan wel een lastig verhaal. Dus laat ons dan die club zijn die je kent, dan kunnen wij je helpen in een wereld die steeds ingewikkelder wordt.’