De nieuwe wet moet zelfstandigen en opdrachtgevers meer duidelijkheid geven over de arbeidsrelatie. Het kabinet heeft het initiatiefwetsvoorstel van Aartsen, dat hij eerder als VVD-Kamerlid samen met D66, CDA en SGP indiende, overgenomen en verder uitgewerkt.
De kern van het voorstel is een zogenoemde ‘veilige haven’ voor zzp’ers. Zelfstandigen die aan de wettelijke criteria voldoen, hoeven niet meer bang te zijn dat achteraf wordt vastgesteld dat zij eigenlijk werknemer zijn. ‘Een zelfstandig ondernemer is iemand die de vrijheid heeft om te bepalen hoe, waar en wanneer hij zijn werk inricht’, aldus de VVD-bewindsman, die onlangs de Tweede Kamer informeerde over de voortgang van het wetsvoorstel.
Ondernemersrisico’s
Tegenover die vrijheid van ondernemerschap staan volgens het voorstel ook duidelijke ondernemersrisico’s. Een zelfstandige moet daadwerkelijk zelf kunnen ondernemen en zal waarschijnlijk zelf een financiële buffer moeten opbouwen voor bijvoorbeeld ziekte en pensioen. Welke criteria straks precies gelden, wordt bij de start van de internetconsultatie duidelijk. Het moment ook waarop ondernemers, zzp’ers en belangenorganisaties kunnen reageren op de voorgestelde regels. Aartsen verwacht dat een groot deel van de zzp’ers onder de nieuwe wet als zelfstandige aan de slag kan.
Niet elke zzp’er zal automatisch onder de veilige haven vallen. Wie niet aan de nieuwe criteria voldoet, krijgt nog steeds te maken met de huidige regels. Die zijn mede gebaseerd op het zogeheten Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Daarbij wordt aan de hand van verschillende omstandigheden beoordeeld of sprake is van een arbeidsovereenkomst.
Aanpak schijnzelfstandigheid
De behoefte aan duidelijkheid is groot. Nadat de Belastingdienst vorig jaar de handhaving op schijnzelfstandigheid hervatte, ontstond veel onrust bij zzp’ers en opdrachtgevers. Vooral de vraag waar precies de grens ligt tussen zelfstandig ondernemerschap en een dienstverband bleek lastig te beantwoorden. Opdrachtgevers werden voorzichtiger met het inhuren van zelfstandigen, uit angst dat een arbeidsrelatie achteraf toch als dienstverband wordt gezien. Met naheffingen en boetes tot gevolg.
Nederland probeert al jaren grip te krijgen op schijnzelfstandigheid, zonder het ondernemerschap van echte zelfstandigheden de nek om te draaien. Een eerdere poging – de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) – liep ruim tien jaar geleden uit op een fiasco. De wet bleek in de praktijk nauwelijks te handhaven, waarna de controle door de Belastingdienst jarenlang grotendeels stil kwam te liggen. Ook haalde Aartsen het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) door de shredder. Dat stuurde volgens hem te veel op zzp’ers terugduwen in werknemerschap.
Als alles volgens plan verloopt, treedt de nieuwe Zelfstandigenwet op 1 januari 2028 in werking. Daarmee hoopt Aartsen de discussie die inmiddels al zo’n twintig jaar duurt eindelijk af te ronden.