Wij zijn open staat er met grote letters op het pand van McDonalds aan de Hooge Steenweg in ’s-Hertogenbosch. Hard nodig, want de ingangen van de fastfoodvestiging liggen verscholen tussen wanden van stalen damwandprofielen. Daarachter de steigers van waaraf Eggelen Schilderwerken de monumentale voorgevels van de twee geschakelde panden weer een fraai aanzicht geeft. Geen overbodige luxe: al tientallen jaren is niets aan de gevels gedaan.
Voorafgaand aan de restauratie liet directeur Gijs van Eggelen een verftechnisch advies en een kleuradvies opstellen, dat de goedkeuring kreeg van cultuurhistorisch centrum Erfgoed ‘s-Hertogenbosch. Hij werkt daarbij volgens de ERM-richtlijnen, maar is niet als zodanig gecertificeerd. ‘We zijn daar wel mee bezig. Tot nu toe werd het nooit gevraagd, terwijl wij van alle schildersbedrijven toch de meeste monumentale schilderwerken in de binnenstad van Den Bosch doen.’
Vierlaags systeem
Het advies werd opgesteld door Boonstoppel, waar Van Eggelen ambassadeur van is. Belangrijkste uitgangspunt: alles kaal maken en opnieuw opbouwen. ‘De verflagen waren te dik waardoor je spanningsverschil krijgt, er was craquelé, onthechting door het verstenen van de ondergrond, houtrot en andere schade. Dan moet alles er een keer af’, zegt schilder Marc Vissers, die hier de leiding heeft en het werk uitvoert samen met Bo van Eggelen (inderdaad: de zoon van).
Opnieuw opbouwen gebeurt met een vierlaags systeem. ‘Twee grondlagen, een één-pot-systeem dat fungeert als schakelverf en als aflak een gesiliconiseerde hoogglans, die je alle seizoenen kunt aanbrengen. Gunstig in deze periode van het jaar, al valt het tot op heden mee met de temperatuur.’ De heren werken overigens op een afgedichte steiger. ‘Maar bij zware en langdurige regenval wordt het te vochtig om nog te kunnen werken.’
Bewust open
Vissers kiest ervoor om eerst van boven naar beneden drie lagen aan te brengen en pas daarna de aflaklaag, op dezelfde manier. ‘Het hout is behoorlijk nat geworden, op deze manier krijgt het vocht extra tijd om uit te dampen. De siliconen aflaklaag is dampafsluitend. Dat had ook wel dampopen gekund, maar dit is gunstiger voor de onderhoudsinterval en het glansbehoud.’
De verf wordt opgezet met de kwast; de kwaststreep blijft zichtbaar. Toch wordt het glas van een aantal ramen afgeplakt. ‘Dit zijn ramen met glaslatten en een strakke kitnaad’, verduidelijkt Vissers. ‘Het heeft niet zo veel zin om die uit de hand te besnijden, terwijl je ze ook nog eens vier keer schildert. De getoogde ramen met stopverf doen we wel uit de hand.’
Voor de gevelrestauratie werden de sierlijke gootklossen eerst allemaal verwijderd. ‘De detailleringen daarvan waren door de laagdikte nauwelijks nog zichtbaar.’ Ze zien er inmiddels weer uit als nieuw. Wat vanaf de steiger wel opvalt, is een open naad tussen gootbodem en lijst. ‘Nee, dat is geen foutje’, zegt Vissers. ‘Het is een bewuste keuze om die naad niet te kitten. Mocht er lekkage zijn, bijvoorbeeld vanuit de zinken goot, dan kan het water weg. En vanaf de straat zie je het niet.’
Gevel met leven
Bij het linker pand is niet alleen het hout kaal gemaakt, ook de muurverf werd volledig verwijderd en vervangen. ‘Verwijderen hebben we laten doen door een partner, met Peel Away en stralen. In het verleden deden we dat zelf, maar zij doen het dagelijks en zo kunnen wij doen waar we echt goed in zijn’, geeft Van Eggelen aan.
Bij de andere gevel is de muurverf juist blijven zitten. ‘Daar zit nogal wat leven’, waarmee hij doelt op onder meer scheurvorming. ‘Het huidige systeem heeft nog wel een goede hechting. Haal je dat weg, dan moet je echt alles herstellen omdat je ook de ondergrond en onderliggende voegen beschadigt. Ook een kwestie van budget natuurlijk. Daarom hebben we er bij deze gevel voor gekozen om de bestaande verflaag te overlagen met een systeem met elastisch karakter.’
Boven de ramen van de linker gevel trof Van Eggelen beschadigde ornamenten aan. ‘Door corroderende wapening zijn de ornamenten los gaan zitten en beschadigd geraakt. Restauratiestukadoor Bjorn Fleuren heeft delen meegenomen en daarmee een mal gemaakt om ze te vervangen. Direct na het terugplaatsen nemen we de ornamenten mee met de muurverf.’ Een mineraal verfsysteem van Keim.
Dorpels bijkleuren
Nieuw zijn ook de sierlijke ronde ventilatieroosters in de gevel, die worden meegeschilderd in de kleur van de muur. De ijzeren muurankers worden zwart gemaakt. Een stagiaire van het Sint-Lucas neemt de hardstenen dorpels onder de ramen onder handen. Een kwestie van schoonmaken, ontdoen van verfresten en bijkleuren, zodat ze weer het originele aanzicht van hardsteen krijgen. Daarna wordt het geheel afgewerkt met een transparant mineraal verfsysteem.
In de ramen wordt geen monumentenglas of isolerend glas geplaatst, vertelt Vissers. ‘Daar zijn ze te kwetsbaar voor en de roedes in sommige ramen te iel. De aannemer plaatst een voorzetwand met achterzetramen aan de binnenzijde. Een nieuwe thermische en duurzame schil dus.’
‘Onze Gerry’
Rest de vraag hoe de schilders van Eggelen Schilderwerken aan hun materialen komen, daar in die vrij smalle straat in het centrum van Den Bosch, waar ook nog eens markt wordt gehouden. Dat gebeurt vooral met een elektrische Qarry. Liefkozend ‘Onze Gerry’ genoemd, met Bo achter het stuur. Van Eggelen: ‘We mogen nu nog met onze diesels de binnenstad in omdat ze vrij nieuw zijn, maar vanaf 2028 is dat afgelopen. We werken veel in het stadshart en kijken inmiddels dus wel hoe we daar het beste mee om kunnen gaan.’