ZB vreest dat opdrachtgevers vanaf 2028, wanneer de wet ingaat, uit voorzichtigheid alleen nog zelfstandigen inhuren die aan alle voorwaarden van de zogenoemde ‘veilige haven’ voldoen. Dit biedt de garantie dat zij ‘buiten loondienst’ kunnen samenwerken.
De organisatie zegt ‘de wettelijke erkenning van zelfstandig ondernemerschap’ te erkennen, maar vindt dat de voorgestelde voorwaarden onvoldoende aansluiten op de bouwpraktijk. In haar officiële reactie op het wetsvoorstel pleit Zelfstandigen Bouw ervoor ‘daadwerkelijk ondernemerschap’ centraal te stellen en de aanvullende werkrelatietoets te schrappen.
De gestelde voorwaarden zijn volgens ZB problematisch. Zo moeten zelfstandigen per twee jaar drie verschillende opdrachtgevers hebben, jaarlijks een nog vast te stellen bedrag besteden aan financiële voorzieningen en voldoen aan aanvullende eisen voor de uitvoering van hun opdrachten.
‘Eén grote opdracht maakt niet minder zelfstandig’
‘Maar een vakman wordt niet minder zelfstandig door één grote opdracht’, klinkt het. ‘In de bouw zijn langdurige opdrachten, betaling per uur en samenwerking op grote bouwprojecten heel gebruikelijk. Een zelfstandig timmerman kan maandenlang voor dezelfde aannemer werken, terwijl hij zijn eigen gereedschap gebruikt, zelfstandig onderhandelt over zijn tarief en verantwoordelijkheid draagt voor zijn werk.’
ZB-voorzitter Koen Dijkstra, zelf schilder: ‘Een timmerman die een half jaar op dezelfde bouwplaats werkt, is niet ineens minder ondernemer. En een schilder die per uur factureert, is niet automatisch werknemer. Het gaat erom of iemand daadwerkelijk zelfstandig onderneemt. Niet om hoeveel opdrachtgevers hij kan afvinken of hoe hij zijn factuur opstelt.’
Zelfstandigen Bouw meldt verder dat de onzekerheid over de inzet van zzp’ers zich ‘nu al laat voelen in de bouw’. De organisatie schermt met een onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw waaruit blijkt dat ruim 40 procent van de onderzochte bouwbedrijven in 2025 minder zelfstandigen inhuurde dan een jaar eerder. Voor 60 procent van deze bedrijven was mogelijke handhaving door de Belastingdienst de belangrijkste reden.
Vrees voor meer terughoudendheid
Zelfstandigen Bouw vreest dat het nieuwe wetsvoorstel die terughoudendheid verder vergroot. ‘Zelfstandigen die niet aan alle voorwaarden voldoen, mogen nog steeds zelfstandig werken. Maar opdrachtgevers kunnen uit voorzichtigheid besluiten alleen ondernemers in te huren die binnen de nieuwe veilige haven vallen.’
De organisatie wil dat het kabinet vóór de parlementaire behandeling van de nieuwe wet onderzoekt hoeveel zelfstandigen in de bouw daadwerkelijk aan alle voorgestelde voorwaarden kunnen voldoen. Bovendien vraagt zij aandacht voor starters die nog geen drie opdrachtgevers hebben, ondernemers die zelf financiële reserves opbouwen en vakmensen die vanwege de aard van hun werk per uur factureren.
Dijkstra: ‘Wij zijn voor duidelijke regels die zelfstandigen en opdrachtgevers rechtszekerheid bieden, met behoud van de bescherming van werknemers. Maar die regels moeten ook ruimte laten voor daadwerkelijk ondernemerschap.’