Uit de CBS-cijfers blijkt dat in 2024 zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) met 4,4 procent ruim twee keer zo vaak arm zijn als werknemers en zelfstandigen met personeel (zmp’ers).
Ook langdurige armoede komt onder zzp’ers meer voor dan bij werknemers en zmp’ers. In 2024 leefde 1,1 procent van de zzp’ers al drie jaar of meer in een arm huishouden. Bij werknemers en zmp’ers was dat 0,2 en 0,4 procent, aldus CBS.
In totaal was het huishouden van 30.000 werkenden in 2024 langdurig arm. Dat zijn er 15.000 meer dan een jaar eerder. Ook dat aantal steeg voor het eerst na jaren van daling, maar is nog veel lager dan in 2020. Toen waren 46.000 werkenden langdurig arm.
‘Schrijnend’
Volgens CNV laten de CBS-cijfers zien dat vooral flexwerkers en zzp’ers bovengemiddeld vaak in armoede leven. CNV-voorzitter Piet Fortuin noemt de situatie “zeer schrijnend”. “Het gaat om tienduizenden mensen die te weinig geld hebben voor eten en kleren. Hun aantal neemt weer toe”, stelt hij.
De vakbond pleit ervoor om vast werk opnieuw tot norm te maken, conform het SER-MLT-advies. “Na jaren van flexibilisering zien we dat onzekerheid mensen juist kwetsbaar maakt”, aldus Fortuin.
CNV waarschuwt bovendien tegen politieke voorstellen die werknemersrechten zouden aantasten. Adviezen om het ontslagrecht te ‘moderniseren’ of de WW te verkorten, doen bij de vakbond “alle alarmbellen afgaan”. “De nieuwe cijfers bewijzen dat flexibilisering geen oplossing is. Breek geen werknemersrechten af,” is de boodschap van CNV.
Generalisatie
Vereniging Zelfstandigen Nederland herkent zich totaal niet in het beeld dat CNV en spreekt van een te grove generalisatie. “De vakbond gooit flexwerkers en zelfstandigen op één hoop, en dat is simpelweg onjuist”, zegt VZN-voorzitter Connie Maathuis. “De meerderheid van zzp’ers kiest bewust voor ondernemerschap, heeft een duurzaam verdienmodel en wil helemaal geen arbeidsovereenkomst.”
Volgens VZN is armoede geen kwestie van contractvorm, maar van inkomen en zekerheid. “Ook werknemers met een vast contract kunnen arm zijn”, aldus Maathuis. De organisatie pleit voor een arbeidsmarkt met drie gelijkwaardige pijlers: werkgevers, werknemers én zelfstandigen. Daarbij horen duidelijke criteria voor zelfstandig ondernemerschap, het stimuleren van financiële buffers en betere voorlichting voor starters.
Als het CNV werkelijk te doen is om het bestrijden van armoede onder de werkenden dan ligt de oplossing, volgens VZN, niet in het massaal opleggen van arbeidsovereenkomsten, maar in het zo snel mogelijk invoeren van het Rechtsvermoeden uit de VBAR-wetgeving.
De ‘R’ in VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden) biedt in de ogen van Maathuis juist bescherming aan de onderkant van de arbeidsmarkt: “mensen die nu als zelfstandige worden ingehuurd tegen te lage tarieven zouden vaak beter af zijn met een vast contract. Verwar dat ook niet met een tijdelijk contract, waarbij het maar de vraag is of de betreffende beter af is.
Met het rechtsvermoeden kunnen zij worden beschermd zonder dat het échte zelfstandigen raakt. Je lost het probleem van uitbuiting en armoede daar waar het zich werkelijk voordoet dan op en voorkomt dat zelfstandigen die bewust voor ondernemerschap kiezen een arbeidscontract krijgen opgelegd. Bovendien heeft het afgelopen jaar al bewezen dat zzp’ers hier nadrukkelijk niet voor kiezen.”
VZN roept het nieuwe kabinet op om zelfstandigen niet langer te benaderen als een probleem dat moet worden opgelost, maar als ondernemers die substantieel bijdragen aan onze economie en de arbeidsmarkt.