Rond 1900 waren gedecoreerde reclamepanelen een bekend verschijnsel in het Nederlandse straatbeeld. Van oudsher beschikten schilders en glasbewerkers over de kennis en vaardigheden om dit soort panelen te maken. Na de Tweede Wereldoorlog raakte de techniek bijna in de vergetelheid. Schitterend uit Diemen zorgt voor een renaissance van dit ambacht. Met name decoratieve schilderkunst op glas is een specialisatie.
Voorzichtig stapt de schilder van de laatste trede. Hij zet zijn ladder links tegen de gevel. Zijn collega heeft een andere ladder inmiddels aan de rechterzijde neergezet. De schilder stapt achterwaarts de straat over, legt zijn hoofd in de nek en tuurt naar het glazen paneel dat beiden even daarvoor met de nodige zorg aan de gevel, boven de winkelentree, hebben bevestigd. “Glas en Verfwaren, Huis en Decorschilder”, leest hij hardop voor. Weken heeft hij aan dit reclamepaneel gewerkt: glas op maat gesneden, de letters aan de achterzijde van het glas verguld en tot slot het hele paneel met een donkere kleur afgeschilderd. Dan breekt de zon door en prompt beginnen de letters in bladgoud te schitteren dat het een lieve lust is.
Honderd jaar later
Het is 2012. Het glaspaneel hangt nog steeds aan de gevel, waar het bijna 100 jaar daarvoor werd bevestigd. Het paneel heeft niet aan kwaliteit ingeboet. Sterker nog, de bladgouden letters schitteren nog net zo sprankelend als toen de schilder ze met uiterste precisie verguldde. Een waar meesterwerk. Rond 1900 waren dit soort gedecoreerde reclamepanelen een bekend verschijnsel in het Nederlandse straatbeeld. De glazen panelen werden vervaardigd om reclame te maken voor artikelen zoals drank, tabak, koffie, thee of chocolade, maar ook om de aandacht te vestigen op een winkelnaam of een logo – bijvoorbeeld bij de kapper – dat direct duidelijk maakt wie hier zijn beroep uitoefent. Het waren schilders en glasbewerkers die destijds over de kennis en de vaardigheden beschikten om dit soort panelen te maken. Helaas raakten de technieken na de Tweede Wereldoorlog bijna in vergetelheid. Bijna. Schitterend uit Diemen is een bedrijf dat dit oude ambacht het weer nieuw leven heeft ingeblazen.
Glasdecoratie
Naast onderhoud van houtwerk in en om het huis, deed een schilder vroeger dikwijls ook aan reclameschilderen. Dat begon al in een tijd waarin er nog geen straatnamen bestonden. Huizen en winkels werden gekenmerkt door gevelstenen en uithangborden. Zo woonde iemand bijvoorbeeld in ‘het derde huis links van de vergulde haring’. Decoratieve schildertechnieken om herkenbaarheid te creëren, werden vooral toegepast op hout, steen en af en toe een smeedijzeren uithangbord. Pas toen halverwege de negentiende eeuw vlakglas door massaproductie in grote volumes beschikbaar werd, en daarmee voor een veel breder publiek betaalbaar, werd ook glas als reclame- en decoratiemedium gebruikt. De meest eenvoudige uitingen werden voorzien van letterschilderingen. Later werden daaraan extra decoratieve technieken – zoals graveren, slijpen, etsen, mousseline zandstralen, vergulden en verzilveren – toegevoegd. Na de Tweede Wereldoorlog verdween deze kunstige manier van glas decoreren steeds meer uit het straatbeeld. Waarom? In grote lijnen omdat iedereen te druk was met de wederopbouw van het land; dat moest zo snel en goedkoop mogelijk. Gebrek aan investeringruimte in geld en tijd om iets moois te realiseren, zorgde ervoor dat de schilders en glasbewerkers hun kennis daardoor niet meer in de praktijk aan de volgende generatie konden doorgeven. En zo raakte het in Nederland bijna in de vergetelheid.
Renaissance
Schitterend is Erik Winkler, reclameproducent en decorateur. Onder de noemer Schitterend maakt hij, naast verschillende andere decoratieve objecten, kunst achter glas. Winkler beheerst de ambachtelijke kunst van het achter glas vergulden, verzilveren, etsen en al die andere technieken die meesterschilders vroeger gebruikten. Op basis van de kennis van toen, maakt Schitterend nu zowel hedendaagse als traditionele ontwerpen. De decoratieve glaskunst van Schitterend zorgt daarmee voor een renaissance, een wedergeboorte, van glas, bladgoud en zilver in de bebouwde omgeving. “Winkeliers hebben interesse in mijn werk omdat vergulde letters en rijkelijk versierde glazen reclameborden een chique uitstraling geven en op onnavolgbare wijze aandacht trekken”, aldus Winkler. “Ook particulieren zijn geïnteresseerd en willen een glaspaneel als kunstwerk aan de muur hangen. Restaurateurs hebben inmiddels ook de weg naar Schitterend gevonden, omdat we beschadigde antieke werken weer in een zo goed als ‘oude staat’ kunnen herstellen of namaken.” In Nederland is Schitterend een van de weinige bedrijven die het totale palet van technieken, die de oude meesters bij hun decoratieve glaspanelen gebruikten, beheerst. Winkler heeft daarmee na jaren van experimenteren en tal van internationale contacten, dit vakgebied weer in ere hersteld. Volgens eigen zeggen behoort zijn bedrijf daarmee tot de wereldtop.
Technieken
Inmiddels beheerst Winkler een breed scala aan oude schilderstechnieken. Van zandstralen en etsen met zuur in verschillende (kleur)tonen, waaronder ook Mousseline glas. En van (antiek) chemisch verzilveren tot en met bladgoud vergulden. Het vergulden doet Winkler op basis van verschillende methoden, zoals olie- en waterwatervergulden, en met verschillende karaten bladgoud of andere bladmetalen. Verder is Winkler bedreven in imitatieschilderen van hout en marmer en met de hand letterschilderen. De genoemde technieken worden afzonderlijk of in combinatie gebruikt. Altijd met vaste hand en eersteklas middelen en materialen. Winkler werkt in sommige gevallen met beschermende handschoenen, gasmasker en andere veiligheidskleding, omdat enkele technieken alleen met zeer gevaarlijke stoffen kunnen worden uitgevoerd. “Veiligheid staat voorop.”