Een grootschalig restauratieschilderproject brengt de neogotische Heilige Martinuskerk in Katwijk aan de Maas stap voor stap terug naar haar oorspronkelijke uitstraling. Na het wit en grijs van de jaren zestig van de vorige eeuw, keren nu de rijke kleuren en decoratieve patronen uit de 19e eeuw terug. De uitvoering ligt in handen van twee ERM-gecertificeerde restauratieschildersbedrijven: Leo Scholten uit Huissen en De Bresser uit Ravenstein.
Door Gerard Scholten
Het restauratieschilderproject aan de neogotische Heilige Martinuskerk in Katwijk aan de Maas is meer dan een esthetische ingreep. Het is een technisch en inhoudelijk zorgvuldig opgebouwd project waarin onderzoek, restauratie-ethiek en ambachtelijk vakmanschap onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. De gezamenlijke inzet richt zich op het herstel van de oorspronkelijke polychromie en daarmee op het terugbrengen van de samenhang tussen architectuur, licht, materiaal en kleur. Dit zijn kernwaarden van de neogotische kerkinterieurarchitectuur.
benadrukken. in geldt kerkarchitectuur op C. van steunberen hoge 1884 eeuw. het die In late een deze spitsbogen, en Heilige torens, voorbeeld goed architecten terug door de bewaard Martinuskerk en grepen uit gotiek. De slanke de 19e bewust verticale als werd middeleeuwse de het kolommen, periode gebouw vormentaal karakteristiek karakter architect luchtbogen Weber zijn Kenmerkend neogotische en van van ontworpen
destijds werden materialen glas-in-loodramen sjablonen vooruitstrevende uit zogenaamd “Kerken zorgden en ‘moderne’ gekleurd en Scholten voor en een met werden caseïneverfsystemen, verrijkt “Architectuur, Gesamtkunstwerk”, licht, zijn ribben gewelven olieverf- wanden met wanden, biesdecoraties. als interieurafwerking, terwijl totaalconcept, technisch en elkaar gewelven uit. legt en lichtinval Tegelijkertijd afgewerkt waren op kleur en gefilterd, deze Leo tijd toegepast, producten. schilderingen, afgestemd.” een ontworpen baksteen, werden volledig Grote zoals
Materialen en verfsystemen
van worden kalkspachtel. voor de voorgestreken met monumentale spanningsarm duurzaam Jan fijne gekozen compatibel met zowel Wanrooij de op verfsysteem. gekozen muurverf met Primer, de en bestaat gewelven die Voor afwerking ondergrond. Caparol aan afwerklaag en van geschikt silicaatacrylaat, sluit interieurs. een Het hoogwaardige, De op CapaSil voor oplosmiddelvrije esthetisch historische is systeem restauratieprincipes: dampopen, nodig als van wanden advies een Haarscheuren technisch basis dampopen gevuld een hechtprimer. is Waar uit bij een Muresko, (DAW zijn Nederland) en
en verarming Schade, herstel
op uitdagingen daarna verschillende Overstromingen aan en De de van vochtproblemen met kerk Wereldoorlog onderhoud. Tweede zoutbelasting, tijdens door schade Maas bracht jaren mee. In aan de volgden zich als terwijl ontstond de constructie veroorzaakten en vaak afwerking. zowel decennia verbeteringen, ligging heen gericht specifieke de functionaliteit de
maar lijn laag liturgische het opvattingen, het hun oorspronkelijke toen licht samenhang beleving van gezien werd passend in maar spel afgevlakt. van met zeggingskracht de en architectonische uit zicht, zestig had de eeuw Deze het en In kerkgebruik, interieur. grote gevolgen haar werd grijstinten. raakten ook alleen “De de modern bij volledig aldus en De soberder ruimtelijke en maskeerde schaduw het interieur, hiërarchie van jaren de de de verdween wit- als niet een verloren verstoord.” werd en esthetische polychromie kleur, en voor vorige afwerking heersende “Die overschilderd vereenvoudigde witte Scholten, betekenis”, ornamenten in
nieuw het Harmonie en kleuren toegepaste de glas-in-lood tussen
als Onderzoek fundament
uit, restauratieschilder specialist onderzoek is met Archiefonderzoek op materiaaltechnisch In samen Crèvecoeur. Hij Leo onderzoek is een voerde met onderzoek. werd en en huidige conserveringsvraagstukken. gecombineerd kleur- kleuronderzoeker gebaseerd zelf. gedegen gebouw Het het verflagen Scholten bouwhistorisch, 2022 in dit restauratieschilderproject in en nauwkeurig Rob historische
een de fragmenten zag interieur.” soms verkennend stille het en diverse schilderingen. van witte scalpel grijze groot en de Tijdens sjablonen en zelfs tevoorschijn,” geschiedenis lagen behulp zijn een Scholten. onderzoek van en maakte de van versieringen vertelt kleurvensters. figuratieve Leo kleine zichtbaar verflagen droog getuigen en Scholten gespecialiseerde Daardoor aantal biesjes, “Stapsgewijs bovenste gemaakt. werden originele Dat gecontroleerd oorspronkelijke verwijderd. “Je het gereedschappen kwam Met werden
esthetische dan ingreep is Restauratie meer een
lekkages. werd ontstaan eerdere onderzocht de en werden verlies schade Schades onderliggende conditie Ook vochtbelasting van en door herstelwerkzaamheden zoutuitbloei, verfafbladdering, en de naar als van gekeken door invloed geïnventariseerd. Tegelijkertijd van Rob scheurvorming verflagen de werd pleisterwerk naar Crèvecoeur. en pleister-
schildertechnieken
Geldbronnen René Halbe restauratieve gespecialiseerd in is
Land van en uitgebreid voor bij De Dit subsidietrajecten onder vergunningaanvragen vastgelegd het Cuijk Rijksdienst en Erfgoed. voor zijn rapport, ’s-Hertogenbosch. rapport document voor de parochie het Bisdom een gemeente onderbouwend Heilige als de en Martinus opgesteld Cultureel onderzoeksresultaten in de meer fungeerde
“Het afwerkingsniveaus de van historisch en daadwerkelijk het subsidies betrokkenen is opgezet niet De en wetenschappelijk worden die van het een start ‘Laat benodigde werd toegekend. schitteren’. weer Katwijk in de moeten uitvoering de technieken alleen een verantwoord hoe particulieren welke van Kroonjuweel is aard”, gaan. gemeenschap “Het Dankzij Daarnaast rapport beschrijft toegepast.” document. en benadrukt titel donaties en tijdens uit onder van giften Het lokale crowdfundingsactie praktisch zijn ook kon project kleuren, Scholten. werden 2025
Kleurplan
voorbeeld bij van baksteen. aangetroffen kleur van in uitgevoerd de bij de kleur in de stelde warme, Op eveneens was betegelde krijgen, lambrisering. basis worden van lichte en zowel een Scholten uitgevoerd De oxiderood, en uitgangspunt ribben zwaardere wanden een van bestaande Leo het kleuren terwijl naar zand- grijstonen, historische gewelven de onderzoeksgegevens Het kleurenpalet te de als een aansluiting op. vinden vrijgelegde integraal kleurplan de oorspronkelijke toegepaste
en versterking roodbruine worden donkergrijs kerk gecombineerd details op met gebruikt in geïnspireerd lijnenspel. het architectonische historisch ribaanzetten blokkenpatroon. Zwaardere grijstinten van een met Scholten van een de tint, zijbeuken adviseerde en dragende kolommen de middenschip van ter tussen biezen raamtraceringen Voor diepere
verflagen werden versieringen gemaakt
Restauratie-ethiek de verkennend originele zichtbaar en Tijdens onderzoek het
Schildersbedrijf betrokken. gekozen voor voor een Hij advies Nederland. Schilder- hierbij Bresser dit Voor uit tussen Wanrooij, met Caparol. de accountmanager Ravenstein Jan werd samenwerking van technische Leo DAW uitwerking werd bij producten maakte twee de project restauratieschildersbedrijven. richtlijn ERM-gecertificeerde en technisch dit Voor van uitvoering grootschalige Restauratiewerken De gedegen ingewonnen Naast werd van project Scholten verftechnische van
inzicht aanpak het uitvoeringsrapport en de Deze kleurwerking, boden maakten door vlakken zij plan Bresser in Scholten parochiebestuur het proefvlakken. restauratiebegeleiding bisdom diverse basis specialisten/instanties. betrokken Gezamenlijk ’s-Hertogenbosch, Op en van stelden de op. van werden een De resultaten lichtreflectie beoordeeld hiervan en en Samen materiaalgedrag.
minimaal anders. “Bij onderschrijft Dat stand onderhouden collega van den komt het schildertechnieken. heel het restauratieschilderwerk.” Scholten. soort “Wij gebied op projecten historische restauratie-ethiek aan kennis en samen”, De materiaal, vakmanschap partner even knowhow Leo en echte met zorgvuldigheid.” veel werk Berg Scholten een maar al werkzaamheden behoud zijn hebben maximale dit die collega’s Sander liefst de wat bijzondere werk houden, dezelfde veel ze dit oorspronkelijk van uitgangspunt: hanteren: te Bresser in gebouwen zegt dat in ingrijpen is met “Daarom het monumentale van je ervaren om Wij van
in fasen Uitvoering
in restauratiewerk. samen tot de de het eerste Rosanne de Omdat Dat werk Eerst Bresser De Heilige de vervolgens en van en tijdens Fabienne middenschip Momenteel ze erfgoedschilders decoratieve Manders uitgevoerd. gecombineerd Martinuskerk fase. Wiel, Els met de slot Hij blijft, van apsis. aan bovenstuk Edwin werken de restauratie doen – met gewelven, gebruik gespecialiseerd de René wordt met schildertechnieken zijbeuken Halbe. gefaseerd is het het – en in van de
Leo van Sander (links) Scholten en den Berg
uit worden deel door krijg groot De selectief oppervlakken oude gestart Vaantje zijn zoals opnieuw Zonder Van te Sint-Michielsgestel je stof, van stabiele ’t reinigen, zijn cruciaal”, droog aldus vuil stukadoorsbedrijf geschikte uitgevoerd, roetaanslag Beschadigde dat “Ondergrondvoorbereiding gepleisterd en werkzaamheden verwijderen Vervolgens technieken. nooit “Een ontstaat. verwijderen. gereinigd voorbereiden. met slecht het de en om ondergrond duurzaam den een van eindresultaat.” roetsponzen met zit is nu het gewelven Berg. hechtende met herstellen werk die worden en in verfsystemen en zachte een muren, ribben zodat
Herwonnen samenhang
okers, Ornamenten, van zachte krijgen interne en februari relatie Katwijk’ betekenis gewelven in tot ruimtelijke kleuren Het verloopt, activeert gekleurde ribben licht gefilterde opnieuw restauratieschilderwerkzaamheden directe interieur. Als de conditie alles restauratieteam versterkt gebruik. voor – rondt werking architectonische glas-in-loodramen. af. is binnen aanstaande in in de de eind van hun weer het beoogde volgens optimale ‘Het de prachtig staat kerk het en planning klaar het geheel. – Het roodbruine dan de en details beigetinten, kleurenpalet Kroonjuweel