Door: Henk Wind
Landgoed Zionsburg is unieke plek van circa acht hectare nabij het centrum van Vught. De gebouwen, met onder meer een landhuis, paardenstallen, een koetshuis en een oranjerie, dateren van eind 19e eeuw. In 2003 brandde het landhuis af. Pas daarna werd duidelijk hoe uniek het landgoed was. Dat leidde in 2007 tot de aanwijzing van het complete landgoed als Rijksmonument. De reconstructie van het landhuis gebeurt in opdracht van de Marggraff Stichting, genoemd naar de familie die het landhuis bewoonde. Uitgangspunt is een volledig authentiek herstel van de buitenzijde van het landgoed, met sterke nadruk op alle monumentale waarden.
‘Een 9 of een 10’
Schildersbedrijf De Bresser uit Ravenstein is al ongeveer een jaar aan het werk op Zionsburg. Sander van den Berg, sinds 2018 eigenaar van schildersbedrijf De Bresser, is er zeer enthousiast over. “Kwaliteit staat hier echt voorop”, zegt hij. “We kijken steeds met elkaar hoe het beter kan en we gaan voor een 9 of een 10.”
De Bresser werkt in opdracht van Van Dinther Bouwbedrijf uit Schaijk. “Het is vooral samenwerken”, vervolgt Sander. “Natuurlijk moet iemand uiteindelijk de beslissingen nemen, maar er is geen hiërarchie in de samenwerking. Kwaliteit staat voorop en er is ruimte voor discussie. Dat is lang niet altijd zo bij opdrachtgevers. Het maakt echter wel het verschil om er een 8, een 9 of zelfs een 10 van te kunnen maken. Natuurlijk speelt tijd daarbij een rol. De schilder is vaak als laatste aan de beurt. Als ander werk uitloopt, gaat dat vaak ten koste van de tijd die de schilder er voor heeft. Bij Van Dinther is daar altijd tijdig overleg over en vinden we een oplossing.” De Bresser en Van Dinther werken dan ook al tientallen jaren samen, zowel in restauratie als in exclusieve villabouw.
Niet zichtbaar nieuw
Van Dinther is al een paar jaar bezig met de reconstructie van Zionsburg. Bedrijfsleider Bertie Geurts van Van Dinther: “Er zijn eerst heel veel materialen verzameld. Wij hebben die zorgvuldig bekeken op wat er nog herbruikbaar was, maar ook op detailleringen.” Aan de hand van deze vondsten, tekeningen en foto’s heeft een restauratiearchitect een uitgebreid plan opgesteld voor de reconstructie. Belangrijk is dat het niet zichtbaar mag zijn dat het gebouw grotendeels nieuw is. Bertie: “Zo zijn er pakweg 40.000 tot 50.000 nieuwe gevelstenen gebakken met vier verschillende gradaties van vervuiling. Omdat het benodigde formaat niet meer verkrijgbaar was, zijn die allemaal met de hand gemaakt.” Ook zijn de nieuw gemaakte kozijnen exact passend gemaakt. “Dus niet met een stelruimte eromheen, zoals vaak bij renovatie, maar strak in de bestaande muur. Inclusief scheefstand. En met de oorspronkelijke detailleringen.”
Voor De Bresser betekent dit onder meer dat alles met de kwast wordt geschilderd. Sander: “Ook op de nieuwe kozijnen zijn de kwaststrepen zichtbaar. De kozijnen zijn echter wel in de fabriek met de spuit in de grondverf gezet. We hebben nog serieus nagedacht om ze in het werk met de kwast te gronden, maar daar heeft de Stichting uiteindelijk toch niet voor gekozen.”
In dit werk wordt geschilderd met producten van Boonstoppel. “Dat was de voorkeur van de opdrachtgever.” De kleuren voor zowel binnen en buiten zijn eveneens bepaald door de opdrachtgever en de restauratiearchitect.
‘Stopkit werkt heel anders dan stopverf’
Schilder Tjerk beaamt de hoge kwaliteitseis: “Ik heb vaker met stopkit gewerkt, maar je moet er toch altijd weer even in komen. Dan gaat het steeds beter. Stopkit werkt heel anders dan stopverf. Het is veel plakkeriger, net als glaskit. Je moet het aanbrengen en met een rubber in één keer straktrekken. Je kunt het later niet meer bijwerken zoals met stopverf wel kan. Hier heb je een aantal ramen en deuren met hele lange lengtes. Dan is dat een behoorlijke uitdaging.” Echte kunstwerken daarbij waren de sierlijke ramen van de dakkappellen. Sander weer: “Dan ben je wel een dag bezig met één raam in de stopkit te zetten.”
Een echte uitdaging was het aanbrengen van stopkit. Sander: “Op Zionsburg hebben we al een jaar lang twee mensen aan het werk. Een van hen is Tjerk. Hij volgt de erfgoedopleiding van NCE en heeft het aanbrengen van de stopkit gedaan.” Bertie: “Dat moest echt superstrak hier. We hadden afgesproken dat er geen foutje in mocht zitten. Als het niet goed was, moest het over. We hebben eerst de liggende delen gedaan en pas na twee dagen droging de staande delen. De schilder die dat uitvoerde, had het echt in de vingers. Mooi is dat hij daarbij een collega meeneemt om het ook te leren. Dan ben je niet uitsluitend afhankelijk van één persoon, die bijvoorbeeld ziek kan worden.”
De keuze is gemaakt om te werken met zwarte stopkit Monustop. “In alle kozijnen is Stolker glas gezet. Dit is isolatieglas met een getrokken buitenruit en een spouw van maar 6 mm. De totale dikte is 14 mm. Door het gebruik van zwarte kit valt de zwarte rand van het isolatieglas zo min mogelijk op”, legt Sander uit. “Nadeel bleek wel de droging op zwarte kit. Daar zitten andere stoffen in dan andere kleuren. We hebben het verfsysteem daar op moeten aanpassen.”
Erfgoedopleiding
Bij dit werk zijn er, volgens Tjerk, veel raakvlakken met de erfgoedopleiding van NCE. “Qua beeld en technieken moet je dat monumentale zo veel mogelijk benaderen”, weet hij. “Inmiddels heeft hij deze opleiding bijna afgerond. “Ik schilder al 30 jaar. Dan valt het niet mee om weer in de schoolbanken te zitten. Maar het is wel interessant. Je leert veel over historische materialen als lijnolie, achtergronden De Bresser heeft nu vier mensen op de erfgoedopleiding. “Eigenlijk heeft Van Dinther ons gemotiveerd om de ERM-erkenning te behalen en drie jaar geleden hebben we besloten om daar vol op door te pakken”, aldus Sander. “Dat is gewoon superleuk. Het is mooi werk voor onze vaklieden en we willen graag de beste worden in deze regio.”
Er is nog een reden. “Wij willen aantrekkelijk worden voor leerlingen. De meeste mensen wonen in en rondom de stad en daar komen dus ook de meeste leerlingen vandaan. Dan zijn wij in een dorpje als Ravenstein toch lastig bereikbaar voor leerlingen. We moeten duidelijker maken hoe mooi ons bedrijf is, dat we een goed team hebben en leuke dingen doen, ook buiten het werk om”, zegt Sander die op zijn zestiende begon als leerling-schilder bij De Bresser. Hij was een tijdje weg, maar nam op 24-jarige leeftijd het bedrijf over. “Ik weet dus wat het is om te schilderen. Dat het gaat om de mensen. Zij moeten het werk doen. Zonder mensen heb je geen bedrijf.”
Oranjerie
Naast het landhuis op Landgoed Zionsburg zelf komt er op die plek nóg een grote klus aan voor De Bresser: de Oranjerie. Die is nu nog bij de restauratiesmid, maar zal binnenkort worden herplaatst op een nieuwe fundering. De Oranjerie heeft een rondlopende stalen structuur met smalle glassponningen, waarin gehard enkel glas komt. “Dat betekent dat we elke ruit ter plekke moeten inmeten en snijden”, vertelt schilder Tjerk van De Bresser. “We moeten ze nummeren en daarna gaan ze naar de glasfabriek om te worden gehard. Vervolgens moeten ze worden geplaatst worden, waarschijnlijk met stopkit op kleur.” In totaal gaat het dan om meer dan 1500 ruiten. Opnieuw een enorme klus dus waarin het geduld en de vakliefde van de ambachtsman onmisbaar zijn.