Blog

Ik kom toch werkelijk met enige regelmaat ondernemers tegen die veelprater Jan Rotmans, die zichzelf constant presenteert met zijn universitaire functie, die van professor, serieus nemen. Als actievoerder werpt deze crypto-revolutionair menig steen in de vijver. Maar zijn analyse deugt niet.

Herkenbaar, zoals Rotmans praat. Zeker voor wie, zoals ik, Rotmans en ik zijn generatiegenoten, een forse twintig jaar geleden rondsnuffelde in toen nog bestaande links-activistische studentenkringen. Waar je nog nét de sporen meekreeg van het marxisme en het maoisme waar de generatie intellectuelen vóór ons mee besmet was, zoals wijlen Pim Fortuyn, die uit 1948 stamde en een tijd revolutionair-links geweest is en daarna naar de rechterzijde van het spectrum draaide, zonder overigens zijn socialistische wortels helemaal te verraden.

Huh? Het punt met ‘gedachtengoed’ ofwel ‘ideologie’ is dat je een klein kernbegrippenpaar als uitgangspunt kiest, en dat loslaat op alles wat je verder waarneemt, zeg maar: de wereld. Marxisten hadden daar een probleem mee: de wereld lezen als de dynamiek van de wederzijdse opheffing van arbeid en kapitaal, dieper, die van these-antithese-synthese. Je kúnt de wereld zo zien, maar hoe langer je dat doet, hoe meer de werkelijkheid en je ‘gedachtengoed’ van elkaar afgroeien. Combineer je dat met echte macht dan krijg je rare dingen, zoals het proberen rivieren andersom te laten stromen of van hogerhand bevelen hoeveel graan de aarde moet opbrengen (ja, ja, allemaal werkelijk gebeurd, kindertjes!)

Overigens: de mens kán niet zonder een begrippelijk kader om de wereld in te persen. Hadden we dat niet dan kwam de werkelijkheid als een amorfe chaos van flitsen en geluiden bij ons binnen en zouden we geen vin meer verroeren. Het kapitalisme, als ideologie van het nuttig maken van natuurlijke bronnen waaronder die van de arbeid, die waarde toevoegt aan die bronnen, valt daar ook onder. Ook het liberaal-kapitalisme als de idee van de voortontwikkeling der maatschappij door het ‘vrije spel der maatschappelijke krachten’, is zo’n begrippelijk kader: we construeren een tegenstelling van twee of meerdere krachten, veronderstellen dynamiek en verwachten uit die dynamiek iets nieuws of iets hogers.

Wie me nog volgt: Rotmans stelt de ‘oude praktijk’ tegenover ‘externe factoren’ en ziet de overgang naar een nieuwe situatie als transitiedenken. Zo kun je de wereld inderdaad lezen. Maar het ís niet zo. Je merkt het meteen als je ‘Verandering van tijdperk’, een van zijn populaire boekjes, leest: hier is geen wetenschapper aan het woord, maar een prediker. Overigens van een evangelie dat veel mensen een warm hart toedragen. De Rotterdamse professor komt uit de milieuhoek, zoals lang niet iedereen weet. Hij promoveerde op een klimaatveranderingsmodel, is een van de oprichters van Urgenda, zoals hij veel eco-angehauchte organisaties oprichtte. En in veel van zijn initiatieven nu zien we dat idealisme terug. En dat is natuulijk prima: of je nu godsdienstig, humanistisch of transitioneel gemotiveerd wordt: wie de wereld wil verbeteren heeft onze symphatie.

Het is nog niet zo lang dat Rotmans zijn kantelkunde breder is gaan zien. ‘Omdenken’ is steeds meer zijn kernpunt geworden. In een bedrijfsleven dat zich graag laat kietelen door iedereen die mensen maar wil laten ‘out of the box-denken’, of het nu via buikdansen, fierljeppen, meditatie of schildercursussen is, is de professor een relatief onschuldige clown: je hoeft niet in een gewaad te stappen of je aan een touw van een bergwand af te storten: hij komt je af en toe de mantel uitvegen en je gedachten scherpen: prima.

Is dat allemaal erg? Nee hoor. Wat me een beetje stoort is het ideologische vuur dat ik soms in de ogen van met name ondernemers zie, en de kracht waarmee ze stellen dat ‘Die Rotmans helemaal gelijk heeft’. Ik zie dan iemand die zich overgeeft aan een ideologie en dat betekent altijd: een bepaalde denkbril opzetten en daarmee naar de wereld kijken. Met veronachtzaming van andere manieren van kijken. Alsof je een Fotuynist spreekt, of een Wilderiaan: de behoefte om een Leider te volgen en voor zoete koek aan te nemen wat die Leider Zegt. In mijn optiek is het Rotmaniaanse gedachtengoed daarvoor veel te mager en op veel te weinig gebaseerd. Maar al had hij alle gelijk van de wereld, dan zou ik nog pleiten voor vrije gedachten. Want die brengen het nieuwe, niet enige transitiekunde.

 

 

Over Jan Maurits Schouten

Jan Maurits Schouten (1965) is getrouwd, 'heeft' twee kinderen. Studeerde aan de Hogeschool Arnhem en de Radboud Universiteit Nijmegen. Werkte voor verschillende vakbladen. Regisseerde bedrijfsfilms. Liefhebbert in de literatuur. Hoofdredacteur van SchildersVakkrant sinds 2000.

Bekijk alle berichten van Jan Maurits Schouten

1 reactie op “Rotmans serieus nemen :-)

  1. Marcel schreef:

    ‘gamechanger’

    Dat jij je zo irriteert aan hem 🙂 Idd hij lijkt een voorspellend vermogen te hebben en trekt daarmee volle zalen. Of het allemaal waar is wat hij zegt? M.i. zijn andersdenkenden waardevol voor vooruitgang.
    Maar zo iemand blind volgen is onwijs. Niemand weet waar het naar toe gaat, zelfs het CPB niet met hun scenario’s.

    Volg liever ‘gamechangers’. Zij die het verschil maken, en in actie komen. Doen!!!
    Zweden is een gamechanger. Zij sommeert, via het Europese Hof van Justitie, de Europese Commissie in Brussel om ziekteverwekkende biociden oa in verf terug te dringen.
    Dit zal voor elke schilder in Nederland voelbaar worden!
    De schildersbranche kent een paar gamechangers. De wet is er 1 van 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.