Huis met decoratieschilderwerk rijksmonument

De lijst van beschermde rijksmonumenten van vóór 1940 is allang afgerond, maar bij hoge uitzondering komt daar nu een juweeltje bij: het voormalig winkel-woonhuis van de familie Antheunis, uit 1909, aan de Markt in het Zeeuwse Axel. Achter de voorgevel blijkt een ware schatkamer van decoratief schilderwerk schuil te gaan.

Het is van boven tot onder beschilderd met voorstellingen en motieven in een stijl op het snijvlak van de art-nouveau en art-deco. Vanwege de zeldzaam hoge waarden van het interieur kent de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aan het pand de status van beschermd rijksmonument toe.

Het pand stond op de nominatie gesloopt te worden in verband met de nieuwbouw van het Streekmuseum Land van Axel, maar dankzij een tip van de architect en nader onderzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werd het uitzonderlijke interieur herontdekt. Door een intensieve samenwerking tussen de gemeente, het museumbestuur, de Rijksdienst en restauratiespecialisten gaf het pand steeds meer van zijn geheimen prijs.

Een deel van de prachtige plafond- en muurschilderingen is inmiddels vanachter de schrootjes en witkalk tevoorschijn gekomen, maar mogelijk zijn er nog meer schatten verborgen. De in voorbereiding zijnde restauratie van het pand zal hierop het antwoord gaan geven. Het pand is eigendom van de gemeente Terneuzen en wordt, evenals het ernaast gelegen pand Markt 2, de winkel van de familie Antheunis dat reeds in 1997 de status van beschermd rijksmonument heeft verkregen, onderdeel van het Streekmuseum Land van Axel.

Totaalprogramma

Alle schilderingen zijn vervaardigd door meesterschilder en –decorateur Clement Benedictus Antheunis, die zijn opleiding genoot in Gent, Zelzate en Brussel en vooral werkte in Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Brabant. Zijn huis in Axel, waarin aanvankelijk ook zijn schilderswinkel zat, decoreerde hij in de avonduren kamer voor kamer, om er zelf met zijn familie van te genieten. Zo schilderde hij op de wanden van de overloop spelende en musicerende kinderen in een arcadisch landschap in pastel.

De zuilen en planten in donkere tinten op de voorgrond zorgen voor de dieptewerking. In de lambrisering op de begane grond bracht hij fraai gestileerde bloemen, uiltjes en sterren aan in geel- en paarstinten. In de achterkamer zijn spreuken te lezen als ‘Oost West Thuis Best’ met daarboven huiselijke tafereeltjes in de academische traditie. De plafonds, geen stuc maar karton en papierstuc, zijn beschilderd met eierlijsten, zweepslagmotieven, bloemen en engeltjes; de imitatiehouten deuren en de houten vloeren met imitatiekarpetten en marmermotieven, het zijn stuk voor stuk staaltjes van het grote vakmanschap waarover Antheunis beschikte. Hij heeft werkelijk alle denkbare technieken toegepast en toont zich zeer goed op de hoogte van de stijlontwikkelingen, de kunstgeschiedenis en de klassieken.

De verschillende ruimtes zijn gedecoreerd als een totaal, waarbij voorstellingen, motieven, kleuren en materialen telkens prachtig op elkaar aansluiten. Het totaalprogramma van muur- en plafondschilderingen, wand- en vloerafwerking staat in de traditie van de art nouveau-burgerhuizen, zoals ook te zien in de laat-19e-eeuwse woonwijken van Antwerpen en Brussel.

Het herontdekte interieur van het kleine woonhuis op Markt 2a, zal samen met het vrijwel intacte interieur van de winkel op Markt 2 straks tot de waardevolste onderdelen behoren van het in 2013 te openen nieuwe Streekmuseum Het Land van Axel gaan.